هرگاه براثر كردار و رفتار فرد يا افرادي به ديگر فرد يا افراد جامعه خسارتي وارد آيد مسئوليت مدني تحقق مييابد و بعبارت ساده از مسئوليت مدني بعنوان “زيان خصوصي“ ميتوان نام برد.

مثال : مسئوليت متصدي حمل در مقابل صاحب كالا ناشي از حمل كالا درصورتيكه خسارت عمدي نباشد مسئوليت از نوع مدني است.

لازم بتوضيح است يك عمل زيان آور ميتواند فقط موجب زيان بـه جامعه باشد  “ مسئوليت كيفري ” ويا فقط سبب زيان به افراد چامعه “ مسئوليت مدني ” ويا هم موجب زيان فرد و هم باعث خسارت جامعه گردد در آن صورت مسئوليت كيفري و مدني توأماً تحقق يافته است.

مثال : پزشكي كه در اثر بي احتياطي و سهل انگاري واضح در امر معالجه موجب صدمه جسماني يا رواني بيمار ميگردد هم مرتكب مسئوليت كيفري گرديده است كه جزاي آن توبيخ و ممنوعيت از كار ميباشد و هم مرتكب مسئوليت مدني گرديده است كه بايستي زيان وارد به بيمار شامل ديه يا ارش را پرداخت نمايد.

مسوليت مدني به انواع زير تقسيم بندي گرديده است :

خسارت جاني و مالي وارد به اشخاص ثالث كه در اثر فعاليت روزمره فرد يا افراد ايجاد ميگردد و بموجب قانون عامل زيان مسئول شناخته ميشوند را مسئوليت عمومي مي نامند.
مثال : مسئوليت پيمانكاران در قبال اشخاص ثالث و مسئوليت شهرداريهاي ، مسئوليت مؤسسات انتقال نيرو و آبرساني .

• مسئوليت حرفه اي

عبارتست از مسئوليتي كه براي صاحبان حرف به موجب قانون در مقابل كسانيكه در رابطه با حرفه آنان دچار خسارت ميگردند بوجود مي آيد.
مثال : مسئوليت حرفه اي پزشكان ، مسئوليت حرفه اي مهندسين ، مسئوليت حرفه اي ، نمايندگان بيمه و مسئوليت هتلداران و ….

• مسئوليت قراردادي

عبارت از آنست كه يكطرف قرارداد به علت تخلف از شرايط مندرج در قرارداد يعني عدم انجام تعهدات خود يا انجام تعهد بطور ناقص باعث زيان طرف ديگر شود در اينصورت مسئوليت قرارداري تحقق مي يابد.
مثال : مسئوليت مستأجر در قبال موجر و بالعكس ، مسئوليت متصديان حمل ونقل اعم از زميني ، دريايي و هوائي ( تعهدات كه متصدي حمل بموجب قرارداد حمل در مقابل صاحب كالا بعهده ميگيرد ) .

همانگونه كه از مباحث فوق استنباط ميگردد براي آنكه مسئوليت مدني تحقق پيدا كند بايد زيان و خسارت فردي و زيانديده اي وجود داشته و همچنين رابطه عليت بين خسارت وارده وفعل عامل زيان وجود داشته باشد. در يك تعريف جامع مسئوليت مدني چنين بيان گرديده است : مسئوليت مدني عبارتست از تعهد و التزامي كه شخص نسبت به جبران زيان وارد به ديگري دارد اعم از آنكه زيان مذكور در اثر عمل شخص مسئول يا اعمال اشخاص وابسته به او ويا ناشي از اشياء و اموال تحت مالكيت يا تصرف وي محقق شده باشد.

 بيمه مسئوليت مدني

در جامعه بشري اقتدار و قوت قوانين مسئوليت مدني بيانگر انضباط اجتماعي و تعالي مدنيت و فرهنگ آن جامعه ميباشد. استواري مسئوليت مدني براين اصل كلي ، كه هركس موجب زيان ديگري شود مسئول جبران آنست ريشه در امنيت و عدالت اجتماعي دارد. امروزهٍٍ امروزه تحقق امنيت و عدالت اجتماعي تنها با وضع يك قانوني مسئوليت مدني در جهت حمايت از حقوق زيانديدگان به تنهائي كفايت نمي كند. بلكه بايستي سيستمي انديشيده و استوار شود كه اجراي قانوني مسئوليت مدني و تأمين عدالت اجتماعي را تسهيل كند. سيستم مؤثري كه قادر است جبران خسارتها مورد بحث را سروسامان دهد تكنيك بيمه است و بنابراين يكي از شاخص هاي سنجش رشد و ارتقاء مدنيت در هر جامعه رشد بيمه هاي مسئوليت در آن جامعه ميباشد.

در بيمه مسئوليت مدني موضوع بيمه تأمين و جبران خسارتهايي است كه در اثر حوادث ناشي از فعل افراد و بنگاهها و سازمانها متوجـه ديگران ميشود. اين خصلت تعهـد بـه نفع ديگران ( اشخاص ثالث ) ويژگي بارز بيمه مسئوليت مدني است.

لذا وجه تمايز بيمه مسئوليت مدني با ساير رشته هاي بيمه درماهيت حقوقي آنست و وجه اشتراك آن با ساير بيمه هها را نيز اينگونه ميتوان بيان كرد كه وقتي خسارات مالي ناشي از مسئوليت مطرح است به قواعد بيمه اموال نزديك ميگردد و وقتي كه خسارات جاني ناشي از مسئوليت مطرح ميباشد قواعد بيمه اشخاص جاري است. بنابراين در تطبيق با قانون بيمه ، بيمه مسئوليت مدني چنين تعريف ميگردد :

“ مسئوليت مدني عقدي است كه بموجب آن بيمه گر به ازاي دريافت حق بيمه مقرر از بيمه گذار متعهـد است در صورت تحقق خطر موضوع بيمه ، خسارات وارد بـه اشخاص ثالث را جبـران كنـد ” .

انواع بيمه مسئوليت مدني  

1- بيمه مسئوليت حرفه اي : 
عبارت است از مسئوليتي كه براي صاحبان حرف به موجب قانون در مقابل كسانيكه در رابطه با حرفه آنان دچار خسارت مالي يا جاني ميگردند بوجود مي آيد .

• بيمه مسئوليت مدني مديران واحد هاي اقامتي ( هتل و مهمانسرا ها )

• بيمه مسئوليت مدني مديران شركتهاي نصاب و نگهداري آسانسور و پله برقي

• بيمه مسئوليت مدني مديران و مسئولين فني بيمارستانها ، كلينيك ها و درمانگا هها

• بيمه مسئوليت مدني مديران استخر در قبال شناگران و ناجيان غريق

• بيمه مسئوليت  حرفه اي پزشكان و پيراپزشكان

• بيمه مسئوليت حرفه اي مهندسين طراح ، محاسب و ناظر ساختماني

2- بيمه مسئوليت عمومي :
در اين بيمه نامه مسئوليت بيمه گذار در مقابل اشخاص ثالث ( غير مرتبط با فعاليت بيمه گذار ) طبق قوانين جاري كشور تحت پوشش است و خسارتهاي جاني و مالي وارد به زيانديدگان جبران ميگردد . از انواع بيمه هايي كه تحت اين نوع بيمه صادر ميگردد عبارتند از :

• بيمه مسئوليت در قبال همسايگان ( آتش سوزي ، انفجار و تركيدگي لوله آب )

• بيمه مسئوليت موسسات انتقال نيرو و آبرساني

• بيمه مسئوليت مدني تعمير گاهها در قبال مالكين اتومبيل

3- بيمه مسئوليت توليد كنندگان كالا :
موضوع اين بيمه نامه جبران خسارات جاني و مالي وارد به مصرف كنندگان كالا و اشخاص ثالث از خطرات ناشي از استفاده از  كالا ميباشد كه در نتيجه عدم ايمني و عيب نقص كالاي توليد و عرضه شده بوقوع پيوسته باشد  از جمله بيمه نامه هاي صادره در اين زمينه عبارتند از :

• بيمه مسئوليت توليد كنندگان قطعات خودرو مانند سيلندر و صفحه كلاچ و ........

• بيمه مسئوليت توليد كنندگان دستكا ههاي فيزيوتراپي

• بيمه مسئوليت توليد كنندگان و نصب كنندگان سيستمهاي گاز سوز خودرو ها

• بيمه مسئوليت توليد كنندگان لوازم خانگي در قبال استفاده كنندگان

4- بيمه مسئوليت قرار دادي :
عبارت از آن است كه يكطرف به علت تخلف از شرايط مندرج در قرار داد يعني عدم انجام تعهدات خود يا انجام تعهد بطور ناقص باعث زيان طرف ديگر مي شود در اينصورت مسئوليت قرار دادي تحقق مي يابد .
مثال: مسئوليت مستاجر در قبال موجر و بالعكس

5- بيمه مسئوليت مدني كارفرما در قبال كاركنان
طبق قانون ، كارفرما در مقابل خسارت بدني كاركنان و اشخاص ثالث  كه ناشي از عدم رعايت مقررات حفاظت فني و همچنين خدمات بهداشت كار ميباشد مسئول شناخته شده و وي را ملزم به جبران خسارت جاني و مالي حاصله مي داند :

• بيمه مسئوليت مدني سازندگان ابنيه در قبال كاركنان و اشخاص ثالث

• بيمه مسئوليت مدني كارفرما يان واحد هاي خدماتي ، توليدي و صنعتي در قبال كاركنان و اشخاص ثالث

اسناد و مدارك لازم جهت بررسي و پرداخت خسارت :

• اعلام خسارت در مدت مقرر در بيمه نامه

• هماهنگي جهت بازديد كارشناس

• تنظيم صورتجلسه در محل و تعيين ميزان خسارت

• ارائه مدارك قانوني از جمله مدارك مربوط به هزينه هاي پزشكي و اصل راي داد گاه و گزارش كارشناس خسارت جهت خسارت هاي  جاني و مالي

• ساير مدارك مرتبط با انواع بيمه نامه مسئوليت مدني